Over Creativiteit 8

 Het begrip 'creativiteit' kan betrekking hebben op drie soorten dingen: een persoon, (deze persoon is creatief of doet creatieve dingen) een proces (we gaan vanmiddag creatief doen door te brainstormen) of een product. (Jouw design straalt creativiteit uit) Het product kan ook een idee of concept zijn in iemands hoofd. Daarnaast lijkt consensus te bestaan over de gedachte dat een creatief product aan twee criteria moet voldoen: het moet nieuw zijn, in absolute of contextuele zin, en het moet bruikbaar of waardevol zijn. (of van waarde, Kant noemt het 'exemplarisch') Het kan immers heel goed zijn dat iets nieuws volstrekt waardeloos is. Beide criteria vereisen andere beoordelingsmethoden. 

Verschillende theoretici over creativiteit leggen andere nadruk. Zo stelt Bence Nanay vrij overtuigend dat creativiteit met name een attribuut is van mentale processen en niet van producten, ook wanneer een publiek met een creatief product wordt geconfronteerd. Dat is een experientiele definitie van creativiteit, waarbij wordt gesteld dat creativiteit in de vorm van een creatief product zich tot een reeks historische voorgangers en contexten verhoudt. George Dickie noemde dat een institutionele definitie. 

Wie deze experientiele of institutionele definitie van creativiteit wil hanteren, zal de verhouding tussen een creatief product en de historie en context daarachter moeten omschrijven en beoordelen. Dat is een lastige exercitie en laat veel ruimte voor subjectiviteit.

Over Creativiteit 7

 In bepaalde verschijningsvormen van de discipline psychologie en ook de wijsbegeerte wordt onderscheid gemaakt tussen individuele actoren en groepsactoren. De creativiteit van een individuele actor wordt uitgevoerd door synapsen en neuronen en zaken als vuursnelheid. Die neuronen schieten wat in het rond, en snelheid en richting zijn bepalend, of simpelweg zijn, de concepten en variabelen van het creatief proces. De creativiteit van een groepsactor (enkelvoud) wordt uitgevoerd en bepaald door memo's, e-mails. gesprekken, andere vormen van tekst, of visueel-communicatieve producten als moodboards, en allerlei al dan niet absurde incarnaties van brainstormtechnieken.

Tussen deze twee fundamentele vormen van creativiteit bestaan zowel overeenkomsten als verschillen. Resultaten zijn doorgaans fundamenteel verschillend. Het lijkt evident dat ze op verschillende momenten en gegeven verschillende uitgangspunten een kwalitatief afwijkend resultaat opleveren. Dat wil zeggen dat aandacht zou moeten worden besteed aan dit onderscheid bij een contextuele omschrijving van de situatie waarin creativiteit wenselijk is, en dat het traject dat vervolgens wordt opgezet de keuzes reflecteert.

Over Creativiteit 6

Met de opkomst van kunstmatige intelligentie (AI) is het zinvol om een onderscheid te maken tussen twee vormen van creativiteit:

1. Creativiteit binnen Grenzen: AI kan beter dan mensen variabelen manipuleren binnen vooraf bepaalde grenzen (bijvoorbeeld trends, best practices, of mediumspecifieke eigenschappen). Dit leidt tot veel varianten van hetzelfde.

2. Creativiteit die Grenzen Verlegt: Mensen kunnen beter dan AI de grenzen zelf bevragen en verleggen, en nieuwe variabelen introduceren.

De methoden van AI in creativiteit zijn vergelijkbaar met surrealistische technieken zoals frottage, fumage en decalcomanie, of met écriture automatique. Deze technieken genereren onverwachte resultaten door toeval en automatisme. Het is interessant om te bedenken hoe menselijke en AI-creativiteit het beste kunnen samenwerken.

Over Creativiteit 5

Middeleeuwse Visie op Creativiteit

In de middeleeuwen werd creativiteit gezien als een procedureel en temporeel proces bestaande uit vier fasen:

1. Zelfontwikkeling: De creatieveling ontwikkelt zichzelf door te lezen, te reizen, vaardigheden te leren en mensen te ontmoeten.

2. Aanleiding: Een gebeurtenis, opdracht of zelfs een toevallige ervaring (zoals een teen die tegen een tafelpoot stoot) kan als inspiratie dienen.

3. Uitvoering: De creatieveling gebruikt ambachtelijke vaardigheden om de creativiteit vorm te geven. Er is altijd een verschil tussen het creatieve ideaalbeeld en het uiteindelijke product.

4. Confrontatie met het Publiek: Het creatieve proces is pas afgerond als het werk door het publiek wordt ervaren en gebruikt.

Dit model kan als basis dienen voor onderwijs en biedt een rechtvaardiging voor bepaalde activiteiten, zoals programmeren of het leren van softwarepakketten, die onder het ambachtelijke aspect van creativiteit vallen.

Over Creativiteit 4

 Volgens Friedrich Nietzsche, de filosoof van het grote en dramatische gebaar, kan creativiteit in de menselijke omgang met de objectieve werkelijkheid het verschil maken tussen het ondergaan van die objectieve werkelijkheid en het manipuleren er van. Daarom is creativiteit de belangrijkste menselijke conditie, dus het is niet iets wat je doet (laten we vanmiddag even brainstormen) maar het is wat je bent, en daarmee in zekere zin onontkoombaar. De zin 'ik ben niet zo'n creatief persoon' is dus volgens Nietzsche een inhoudsloze zin.

In de wil tot macht die de mens kenmerkt, is creativiteit het belangrijkste en lucratiefste wapen om de macht over de objectieve werkelijkheid uit te oefenen waardoor de mens zichzelf definieert. 

Apollo en Dionysos spreken volgens Nietzsche beiden de taal van de creativiteit maar wel volgens opponerende standpunten. Apollo vanuit redelijkheid, kalmte en beredenering, Dionysos vanuit de dithyrambische extase. Hij ziet spelen als een apollinische handeling of oefening in creativiteit en dansen als een manifestatie van Dionysische creatieve extase.

Creativiteit verleent de mens de macht een eigen moraliteit in de verhouding tot de wereld op te stellen, in plaats van een bestaande morele invulling slaafs te volgen. Daarbij speelt een constant zelf-herscheppen een grote rol. (Nietzsche neemt de definitie van het begrip 'moraal' nogal ruim) 

Wat betekent dit voor onderwijs in design? 

Wij leggen meer, en wellicht te veel, nadruk op Apollinische creativiteit. De uitspattingen van Dionysos, de onversneden emotie, de rauwe creativiteit, zou aandacht kunnen krijgen. Nietzsche zou zeker voorstander zijn van het belonen van avant-gardistisch creatief denken bij studenten. Hij zou studenten misschien verbieden patterns of conventies te hanteren, vooral omdat die niet behoren tot de menselijke conditie maar tot de moraal van de knechten.

Over Creativiteit 3

Creativiteit is een veelzijdig en complex begrip dat op verschillende manieren gedefinieerd kan worden. Hier volgen drie verschillende definities, elk met hun eigen focus en toepassing:

Drie Definities van Creativiteit

1. Functionalistische Definitie
   Creativiteit kan worden gezien als het vermogen om problemen of wensen zo eenvoudig en effectief mogelijk op te lossen. Een voorbeeld hiervan is de uitvinding van plakband: een eenvoudige, maar briljante oplossing voor een praktisch probleem. Bij deze definitie staat het functionele aspect centraal.

2. Formalistische Definitie
   Een andere definitie van creativiteit is het vermogen om iets te maken dat niet alleen een probleem effectief oplost, maar ook uniek is ten opzichte van andere mogelijke oplossingen. Hierbij zijn het functionele en het unieke aspect gelijkwaardig. Een voorbeeld is een ontwerp dat zowel praktisch als visueel opvallend is.

3. Esthetische Definitie
   Een derde definitie stelt dat de oplossing van een probleem al bekend kan zijn, maar dat de unieke stijl en uitvoering de kwaliteit van het werk bepaalt. Bijvoorbeeld in de architectuur, waar het functionele aspect ondergeschikt is aan de unieke vormgeving. Het unieke aspect biedt een vorm van esthetische waarde die verder gaat dan functionaliteit.

Dit zijn niet de meest interessante manieren om creativiteit te definiëren maar ze bieden een inleiding,

Over creativiteit 2

Vrije wil zou je kunnen zien als een menselijk vermogen dat ontwikkeld en geëxploiteerd kan worden, en niet zozeer een metafysische eigenschap, daar is door de wetenschap empirisch achtergrondbewijs voor verzameld. Vrije wil is dus geen puur wijsgerige positie. 

Misschien is het waar dat een ontwikkelde vrije wil parallelliseert met een groter creatief vermogen. Vrije wil zou je kunnen zien als het doorzien van en acteren op handelingsalternatieven, al dan niet moreel geladen. 

Als we creativiteit definiëren als het vermogen om de consequenties van een handeling te doorzien en te aanvaarden en ethiek als beoordeling van zowel de handeling als de consequenties van die handeling in een mensrijke context, dan is de cirkel rond.

Over Ethiek 1

 In de 'Politeia' van Plato neemt de sofist Thrasymachos het volgende morele standpunt in: rechtvaardigheid is geen absolute deugdzaamheid maar het recht van de sterkste. Die bepaalt en mag bepalen wat de inhoud van rechtvaardigheid is. Socrates probeert daar tegenin te betogen dat rechtvaardigheid een bepaalde intrinsieke waarde of waarheid kent buiten macht of individuele invulling om. Is dit de wereldwijde discussie die we nu zouden moeten voeren, met Trump als Thrasymachos? In feite gaat Trump verder, die wil naast rechtvaardigheid ook bepalen wat waarheid is. Volgens Hannah Arendt en bijvoorbeeld ook Menno ter Braak zijn dat eigenschappen van totalitarisme, de meest destructieve samenlevingsvorm die de mensheid heeft uitgevonden.